Kürtaj

Kürtaj Nedir?

Kürtaj (Dilatasyon ve Küretaj – D&C veya Vakumlu Aspirasyon – MVA), rahim içinden doku alınması işlemidir. Kürtaj, rahim içindeki gebelik dokusunun tıbbi yöntemlerle sonlandırılması işlemidir. Türkiye’de yasal sınırlar çerçevesinde uygulanan bu prosedür, doğru koşullarda yapıldığında güvenli ve etkili bir tıbbi müdahaledir. Bu işlem, hem istenmeyen gebeliğin sonlandırılması (yasal sınırlar dahilinde) hem de tanısal veya tedavi amaçlı olarak, rahim içindeki patolojik durumların (polip, aşırı kalınlaşma, düşük sonrası parça kalması) giderilmesi için uygulanır. Prof. Dr. Melahat Atasever Kliniği’nde tüm kürtaj işlemleri, hastanın sağlık ve yasal haklarına saygılı, etik kurallara bağlı ve yüksek hijyen standartlarında gerçekleştirilir.

Kürtaj, tıp dilinde “gebelik terminasyonu” ya da “abortus” olarak adlandırılan; rahim (uterus) içindeki gebelik dokusunun cerrahi ya da ilaçla uzaklaştırılması işlemidir. İstemli gebelik sonlandırmanın yanı sıra eksik düşük, tamamlanmamış düşük, ölü gebelik ve hidatidiform mol gibi patolojik durumlarda da tıbbi gereklilik olarak uygulanmaktadır. Kürtaj kelimesi Latince “curettage”dan, yani kaşıkla kazıma anlamından gelmektedir; ancak günümüzde bu tekniğin yerini çok daha az travmatik olan vakum aspirasyon yöntemleri almıştır.

Kürtaj, yalnızca gebeliği sonlandırmak amacıyla değil, rahim içi patolojilerin tanısında ve tedavisinde de kullanılmaktadır. Rahim içinden doku örneği alınması (diagnostik kürtaj), polip çıkarılması ve düşük sonrası rahim temizliği bu uygulamalar arasında sayılabilir.

Günümüzde kürtaj işlemleri; vakumlu aspirasyon, dilatasyon ve küretaj (D&C) ile medikal (ilaçla) kürtaj olmak üzere üç temel yöntemle gerçekleştirilmektedir. Hangi yöntemin uygulanacağı; gebeliğin haftasına, annenin sağlık durumuna ve klinik koşullara göre belirlenmektedir.

Kürtaj, jinekolojide farklı amaçlarla gerçekleştirilen cerrahi bir prosedürdür:

1. Gebeliğin Sonlandırılması: Türk Medeni Kanunu’na göre, evli çiftlerde eş rızası, evli olmayanlarda kişinin kendi rızası ile 10. gebelik haftasına kadar isteğe bağlı olarak gebelik sonlandırma işlemi yapılır.
2. Tanısal ve Tedavi Amaçlı Kürtaj:
   • Dışarı Atılamayan Düşük Kalıntıları: Düşük veya missed abortus (fark edilmeyen düşük) sonrası rahim içinde kalan dokuların temizlenmesi.
   • Anormal Rahim Kanamaları: Tanısal amaçlı olarak rahim iç zarından (endometrium) örnek alınması (Endometrial Biyopsi).
   • Polip ve Aşırı Kalınlaşma (Endometrial Hiperplazi): Rahim içi poliplerin çıkarılması veya kanser şüphesi olan durumlarda endometriumun temizlenmesi.

Uygulama Yöntemleri

Vakumlu Aspirasyon (MVA): Günümüzde kürtaj işlemlerinde, geleneksel küretaj yöntemine göre daha güvenli ve daha az komplikasyon riski taşıyan vakumlu aspirasyon yöntemi tercih edilmektedir; günümüzde standart cerrahi kürtaj yöntemi olarak kabul görmektedir. Manuel vakum aspirasyon (MVA) ya da elektrik vakum aspirasyon (EVA) olarak iki şekilde uygulanmaktadır. Rahim ağzı dilate edildikten sonra ince bir kanül yardımıyla gebelik dokusu negatif basınç uygulanarak aspire edilmektedir. İşlem genellikle 5-15 dakika sürmekte ve komplikasyon oranı çok düşük kalmaktadır. Gebeliğin 6. ile 14. haftası arasında yaygın olarak kullanılmaktadır. İşlem öncesinde hastaya genellikle genel anestezi uygulanır; bu sayede işlem sırasında hasta ağrı hissetmez. Vakumlu aspirasyon, rahmin duvarına zarar verme riskini minimuma indirir, kanama ve enfeksiyon riskini düşürür ve iyileşme süreci daha kısadır.

Dilatasyon ve Küretaj (D&C): Bu yöntemde rahim ağzı genişletildikten sonra küret adı verilen kaşık şekilli aletlerle rahim iç duvarı sıyrılarak temizlenmektedir. Eksik düşük, diagnostik amaçlı küretaj ve hidatidiform mol vakalarında sık tercih edilmektedir. Vakum aspirasyona kıyasla daha invaziv bir yöntem olması nedeniyle günümüzde kullanımı belirli endikasyonlarla sınırlı kalmaktadır.

Medikal (İlaçla) Kürtaj: Önce antiprogesteron etkili mifepriston oral olarak verilmekte, 24-48 saat sonra misoprostol uygulanmaktadır. Bu ilaç kombinasyonu rahim kasılmalarını tetikleyerek gebelik dokusunun vücuttan atılmasını sağlar. Genellikle ilk 7-9 haftaya kadar olan gebeliklerde tercih edilmekte olup klinik çalışmalarda etkinliği yaklaşık yüzde doksan beş olarak bildirilmektedir. Yöntem bazı vakalarda evde de uygulanabilmekte; klinikte takip zorunlu değildir ancak önerilmektedir.

Kürtaj Nasıl Yapılır? İşlem Aşamaları

Kürtaj Öncesi Hazırlık ve Değerlendirme: Kürtaj öncesinde kapsamlı bir ön değerlendirme gerçekleştirilir. Ultrasonografi ile gebeliğin haftası doğrulanır, intrauterin yerleşimi teyit edilir ve ektopik gebelik olasılığı ekarte edilir. Kan grubu, Rh faktörü ve hemoglobin düzeyi belirlenir. Rh negatif hastalara anti-D immünoglobulini profilaktik olarak uygulanır. Aktif vajinal enfeksiyon varsa önce antibiyotik tedavisi verilir.

Anestezi Seçimi: Kürtaj işleminde genel anestezi, sedasyon (bilinçli sedasyon) ya da lokal anestezi uygulanabilmektedir. Genel anestezi tam bir bilinç kaybı sağlarken sedasyon hastanın sakinleştirildiği ancak yanıt verebildiği bir durum sunar. Lokal anestezide yalnızca servikal bölge uyuşturulmaktadır. Anestezi seçimi; hastanın tercihi, gebelik haftası, genel sağlık durumu ve hekimin değerlendirmesiyle birlikte kararlaştırılmaktadır.

İşlem Süreci: Hasta muayene masasına yatırıldıktan sonra vajinaya spekulum yerleştirilerek serviks görünür hale getirilmektedir. Gerekirse rahim ağzı dilate edilmektedir. Vakum aspirasyon yönteminde ince bir kanül rahim içine yerleştirilmekte ve gebelik dokusu aspire edilmektedir. Tüm işlem ortalama 10-15 dakika sürmektedir. İşlem tamamlandıktan sonra hasta kısa bir gözlem süresinin ardından taburcu edilmektedir. Çoğu hasta aynı gün kliniği terk edebilmektedir.

Kürtaj Sonrası İyileşme ve Takip

İşlem genellikle 15-30 dakika sürer ve hasta birkaç saatlik gözlem sonrası aynı gün taburcu edilir. Birkaç gün hafif kanama ve adet sancısına benzer ağrılar normaldir. Yaklaşık bir hafta cinsel ilişki ve havuza girmek gibi aktivitelerden kaçınılması önerilir. İşlemden sonra rahim içindeki temizliğin kontrolü ve olası komplikasyonların erken tespiti için kontrol muayenesi yapılır.

İşlem Sonrası İlk Saatler: Anestezi etkisi geçene kadar hasta klinikte gözlem altında tutulmaktadır. Hafif baş dönmesi, bulantı ve kasılmalar ilk saatlerde görülebilen normal bulgulardır. Lokal anestezi uygulanan hastalarda kısa süre sonra ayağa kalkabilmekte ve kliniği terk edebilmektedir. Genel anestezi uygulanan hastalarda ise daha uzun bir gözlem süresi gerekebilmektedir.

Evde Dikkat Edilmesi Gerekenler: Kürtaj sonrasında birkaç gün süren hafif lekelenme ve adet benzeri kanama normal kabul edilmektedir. Tampon yerine ped kullanılması, cinsel ilişkiden uzak durulması ve ağır fiziksel aktiviteden kaçınılması önerilmektedir. Havuz, deniz ve küvetten birkaç hafta uzak durulmalıdır. Reçete edilen antibiyotik kürü eksiksiz tamamlanmalıdır. Adet döngüsü genellikle dört ila altı hafta içinde yeniden başlamaktadır.

Kürtajın Olası Riskleri ve Komplikasyonları

Deneyimli eller ve uygun klinik koşullarda gerçekleştirilen kürtaj işlemlerinde ciddi komplikasyon oranı son derece düşüktür. Bununla birlikte her tıbbi girişimde olduğu gibi belirli riskler mevcuttur. En sık karşılaşılan sorunlar enfeksiyon, aşırı kanama ve rahim ağzı yaralanmalarıdır. Nadir vakalarda rahim perforasyonu görülebilmektedir; deneyimli bir uzman tarafından yapılan işlemlerde bu risk minimuma indirilmektedir.

Tekrarlayan kürtaj işlemleri, intrauterin yapışıklık (Asherman sendromu) riskini artırmaktadır. Bu durum ilerleyen dönemde doğurganlığı olumsuz etkileyebileceğinden gereksiz kürtajdan kaçınmak ve etkili bir doğum kontrol yöntemine başlamak önemlidir. Tamamlanmamış kürtaj ise rahim içinde doku kalmasına yol açabilmekte; bu durumda ikinci bir işlem gerekebilmektedir. İşlem sonrasında yüksek ateş, şiddetli ağrı, aşırı kanama ya da kötü kokulu akıntı görülmesi halinde derhal tıbbi yardım alınmalıdır.

Prof. Dr. Melahat Atasever, gebelik sonlandırma veya tedavi amaçlı tüm kürtaj işlemlerinde hastaya özel psikolojik destek sağlamayı ve yasal prosedürlere tam uyum göstermeyi esas alır. İlk muayenede gebelik haftası ultrasonla doğrulanır, yasal belgeler düzenlenir ve hastaya özel bir tedavi planı oluşturulur. Tüm süreç hasta mahremiyetine ve etik değerlere tam uyumla yürütülmektedir.